Drodzy Rodzice i Opiekunowie,
zapraszamy do zapoznania się z podstawowymi informacjami na temat przemocy (nie tylko wobec dzieci) oraz możliwych form wsparcia. Mamy nadzieję, że nigdy nie będą Państwo musieli odnosić tych treści do własnej rodziny, ale warto wiedzieć, na co zwracać uwagę i gdzie szukać pomocy, gdy ktoś jej potrzebuje.

Co to jest przemoc?

Przemoc to celowe działanie lub zaniechanie jednej osoby wobec drugiej, które – wykorzystując przewagę (np. siły, zależności, wieku, finansów) – narusza prawa i dobro drugiej osoby, powodując cierpienie lub szkody, a osoba doznająca przemocy ma ograniczoną możliwość obrony.
Mówiąc prościej: ktoś robi drugiej osobie krzywdę świadomie, a ta druga osoba nie ma realnych warunków, żeby się ochronić.

Rodzaje przemocy

• Przemoc fizyczna – np. szarpanie, popychanie, kopanie, bicie, duszenie, przytrzymywanie, rzucanie przedmiotami, pozostawienie w niebezpiecznym miejscu.
• Przemoc psychiczna – np. wyśmiewanie, ciągła krytyka, poniżanie, zawstydzanie, groźby, szantaż, kontrolowanie, izolowanie, ograniczanie kontaktów.
• Przemoc seksualna – np. jakiekolwiek zachowania seksualne bez zgody, wymuszanie, przekraczanie granic, upokarzanie.
• Przemoc ekonomiczna – np. zabieranie pieniędzy, utrudnianie podjęcia pracy, uniemożliwianie korzystania z podstawowych zasobów, zmuszanie do pożyczek.
• Zaniedbanie – brak opieki, jedzenia, leczenia, bezpieczeństwa i stałej troski (także „pozostawianie samemu sobie”).

Ważne: w Polsce obowiązuje zakaz stosowania kar cielesnych wobec małoletnich – dotyczy to również tzw. „jednorazowego klapsa”.

Jakie mogą być objawy krzywdzenia u dziecka w wieku przedszkolnym?

Największy niepokój powinna budzić nagła, duża zmiana w zachowaniu dziecka. Ważnym sygnałem są też powtarzające się urazy – zwłaszcza jeśli trudno je logicznie wyjaśnić. Oczywiście bardzo istotne jest też to, gdy dziecko samo powie, że ktoś robi mu krzywdę.

Możliwe sygnały ostrzegawcze:

• niewyjaśnione siniaki/urazy, ślady o powtarzalnym kształcie, urazy w różnych fazach gojenia;
• częste przychodzenie „niezaopiekowane”: brak adekwatnego ubrania do pogody, zaniedbana higiena, dziecko stale głodne/zmęczone;
• silny lęk, nadmierna czujność, łatwe płoszenie się;
• wycofanie, smutek, apatia albo przeciwnie: wybuchy złości, agresja, drażliwość;
• skrajna uległość, „grzeczność aż do przesady”, brak swobody w zabawie;
• regres (np. powrót do ssania kciuka, „dziecięca” mowa, nasilony lęk separacyjny);
• koszmary, problemy ze snem, nocne wybudzanie;
• bóle brzucha/głowy, nudności, objawy somatyczne bez jasnej przyczyny, spadek apetytu;
• trudności z koncentracją, „odcięcia”, zamyślanie się, problemy w relacjach z rówieśnikami;
• zachowania seksualne lub wiedza nieadekwatne do wieku, lęk przed toaletą/badaniem, dolegliwości w okolicach intymnych.

Uwaga: występowanie takich objawów (nawet kilku) nie oznacza automatycznie, że dziecko doświadcza przemocy. Wymagają jednak uważności i rozmowy, bo czasem są sygnałem trudnych emocji, a czasem po prostu problemu zdrowotnego, który wymaga konsultacji lekarskiej.

Gdzie szukać pomocy?

Pomoc zdalna:

• 112 – numer alarmowy (zagrożenie życia/zdrowia).
• Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”: 800 120 002 (bezpłatnie, całodobowo).
• Stowarzyszczenie Niebieska Linia: www.niebieskalinia.org.
• Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111 (bezpłatnie, 7 dni w tygodniu, 24h).
• Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12 (wsparcie psychologiczne i prawne).
• Wsparcie dla rodziców i nauczycieli w sprawach bezpieczeństwa dzieci (FDDS): 800 100 100.

Pomoc na miejscu (Katowice):

• Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (znajdź swój rejon).
• Policja – wpisz w mapy „komisariat policji” i pójdź na najbliższy bądź skontaktuj się ze swoim dzielnicowym.
• Ośrodek Interwencji Kryzysowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach, przy ul. Wita Stwosza 7, I piętro - Ośrodek czynny jest od poniedziałku do piątku w godzinach: 8.00-19.00; tel. 32 606 18 00, 606 18 08, 669 777 008.
• Ewangelickie Centrum Diakonijne „Słoneczna Kraina”, ul. Dudy Gracza 6,  tel. 513 518 466.

Jak może pomóc przedszkole?

Jeżeli widzimy, że dziecko może doświadczać krzywdzenia, naszym priorytetem jest jego bezpieczeństwo i wsparcie.
Możemy:

• objąć dziecko szczególną opieką w przedszkolu,
• zapewnić pomoc psychologiczno-pedagogiczną (w tym kontakt z psychologiem),
• uważnie obserwować funkcjonowanie dziecka i wspierać je w emocjach,
• w razie potrzeby uruchomić działania przewidziane prawem, w tym procedurę „Niebieskie Karty” – we współpracy z odpowiednimi służbami.

Procedura „Niebieskie Karty”

Procedura „Niebieskie Karty” to zasady działania służb i instytucji wtedy, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie przemocy domowej. Mogą w niej uczestniczyć m.in. policja, pomoc społeczna, oświata (w tym przedszkole), ochrona zdrowia oraz komisje rozwiązywania problemów alkoholowych.

• Procedura może zostać rozpoczęta już przy podejrzeniu – nie trzeba mieć „twardych dowodów” na starcie,
• jej celem jest zatrzymanie przemocy i zaplanowanie pomocy, a nie „piętnowanie” rodziny,
• spotkania z osobą doznającą przemocy i osobą stosującą przemoc odbywają się oddzielnie,
• procedura trwa do czasu ustania przemocy albo do momentu, gdy zespół uzna brak podstaw do dalszego prowadzenia.

Nie odwracajmy wzroku – dobro dzieci jest naszą wspólną sprawą

Przemoc często dzieje się w ciszy: „bo wstyd”, „bo to skomplikowane”, „bo nie chcę problemów”.
A dziecko potrzebuje dorosłych, którzy zauważą i zareagują.
Jeśli mają Państwo wątpliwości, czy to już przemoc, czy „tylko trudna sytuacja” – warto porozmawiać ze specjalistą. Czasem jedna rozmowa uruchamia realną pomoc i zatrzymuje krzywdę.